Józef Sławatycki, Paula Klemenska, Michał Wiciński

Ocena roli koenzymu Q10 w leczeniu cukrzycy typu 2 – przegląd aktualnych badań

 

 

2025-09-12

Przedmiot badań. Cukrzyca typu 2 (ang. type 2 diabetes mellitus, T2DM) jest przewlekłą chorobą metaboliczną, której globalne rozpowszechnienie stanowi poważne wyzwanie zdrowotne w XXI w. Patofizjologia cukrzycy typu 2 jest złożona i wieloczynnikowa, obejmuje m.in. insulinooporność, dysfunkcję komórek β trzustki, zaburzenia w metabolizmie glukozy i lipidów, przewlekły stan zapalny oraz stres oksydacyjny. W ostatnich latach coraz większe zainteresowanie naukowców budzi rola stresu oksydacyjnego w rozwoju i progresji T2DM, jako że nadmierna produkcja reaktywnych form tlenu (ang. reactive oxygen species, ROS) oraz zaburzenie równowagi redoks sprzyjają uszkodzeniom na poziomie komórkowym, nasilają insulinooporność i przyczyniają się do rozwoju powikłań naczyniowych i metabolicznych. W związku z tym poszukuje się substancji o działaniu przeciwutleniającym, które mogłoby wspomagać leczenie cukrzycy typu 2, zwłaszcza w kontekście zmniejszania stresu oksydacyjnego. Koenzym Q10 (ubichinon, CoQ10), naturalny związek endogenny o właściwościach antyoksydacyjnych, odgrywa istotną rolę w mitochondrialnym łańcuchu oddechowym i może wykazywać korzystne działanie w łagodzeniu zaburzeń metabolicznych związanych z cukrzycą.

Cel badań. Celem pracy jest omówienie znaczenia stresu oksydacyjnego w patogenezie cukrzycy typu 2 oraz przedstawienie aktualnych danych na temat roli suplementacji CoQ10 i potencjalnych korzyści terapeutycznych. W oparciu o przegląd literatury naukowej z ostatnich lat omówiono właściwości biochemiczne i farmakokinetyczne CoQ10 oraz przedstawiono wyniki badań klinicznych z udziałem pacjentów z cukrzycą typu 2. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi CoQ10 na poziom glikemii, profil lipidowy, ciśnienie tętnicze krwi, insulinooporność, BMI oraz masę ciała.

Materiały i metody. Do przygotowania niniejszego artykułu wykorzystano dane pochodzące z baz naukowych PubMed, Google Scholar oraz Scopus. Uwzględniono badania kliniczne randomizowane (RCT), metaanalizy, publikacje przeglądowe, badania obserwacyjne oraz eksperymentalne opublikowane w latach 1997–2025. Słowa kluczowe używane podczas wyszukiwania obejmowały m.in: “type 2 diabetes”, “coenzyme Q10”, “insulin resistance”, “antioxidants”, “oxidative stress”.

Wyniki. W analizowanych badaniach suplementacja CoQ10 (w dawkach 100–300 mg dziennie przez 8–12 tygodni) prowadziła m.in. do obniżenia poziomu glukozy na czczo, poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1c), parametrów gospodarki lipidowej, masy ciała, wartości ciśnienia tętniczego krwi oraz poprawy wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę. Wykazano również redukcję markerów stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego.

Wnioski. W świetle dostępnych danych, CoQ10 może stanowić wartościowe uzupełnienie standardowej terapii cukrzycy typu 2 dzięki działaniu antyoksydacyjnemu oraz pozytywnemu wpływowi na gospodarkę węglowodanową. Niezbędne są dalsze badania nad jego długoterminową skutecznością oraz bezpieczeństwem.

Słowa kluczowe: insulinooporność, stres oksydacyjny, cukrzyca typu 2, koenzym Q10, przeciwulteniacze.

© Farm Pol, 2025, 81(1): 43–51

Evaluating the role of coenzyme Q10 in the management of diabetes mellitus type 2 – a review of current studies

Research Subject. Type 2 diabetes mellitus (T2DM) is a chronic metabolic disorder whose global prevalence represents a major public health challenge in the 21st century. The pathophysiology of T2DM is complex and multifactorial, including insulin resistance, pancreatic -cell dysfunction, impaired glucose and lipid metabolism, chronic inflammation, and oxidative stress. In recent years, increasing scientific attention has been directed towards the role of oxidative stress in the onset and progression of T2DM. Excessive production of reactive oxygen species (ROS) and the disruption of redox homeostasis contribute to cellular damage, exacerbate insulin resistance, and play a significant role in the development of metabolic and vascular complications. Consequently, antioxidant compounds are being investigated for their potential to support the treatment of T2DM, particularly through the reduction of oxidative stress. Coenzyme Q10 (ubiquinone, CoQ10), a naturally occurring endogenous compound with antioxidant properties, plays a key role in the mitochondrial respiratory chain and may exert beneficial effects in alleviating metabolic disturbances associated with diabetes.

Aim of Study. The aim of this study is to discuss the significance of oxidative stress in the pathogenesis of type 2 diabetes and to present up-to-date findings on the potential therapeutic benefits of CoQ10 supplementation. Based on a review of recent scientific literature, this paper explores the biochemical and pharmacokinetic properties of CoQ10 and summarizes clinical trial outcomes involving patients with T2DM. Particular emphasis is placed on the effects of CoQ10 on glycemic control, lipid profile, blood pressure, insulin resistance, body mass index (BMI), and body weight.

Materials and Methods. The article is based on data retrieved from scientific databases including, PubMed, Google Scholar, and Scopus. Included sources comprise randomized clinical trials (RCTs), meta-analyses, and review articles, as well as observational and experimental studies published between 1997 and 2025. Keywords used during the literature search included “type 2 diabetes,” “coenzyme Q10,” “insulin resistance,” “antioxidants,” and “oxidative stress.”

Results. The reviewed studies indicate that CoQ10 supplementation (typically at doses ranging from 100 to 300 mg per day for 8 to 12 weeks) resulted in reductions in fasting blood glucose levels, glycated hemoglobin (HbA1c), lipid profile parameters, body weight, and blood pressure. Additionally, improvements in peripheral insulin sensitivity were observed. Supplementation also led to a decrease in markers of oxidative stress and inflammation.

Conclusions. Based on current evidence, CoQ10 appears to be a valuable adjunct to standard T2DM therapy due to its antioxidant properties and its favorable impact on glucose metabolism. However, further research is needed to assess its long-term efficacy and safety.

Keywords: oxidative stress, antioxidants, coenzyme Q10, insulin resistance, diabetes mellitus type 2.

© Farm Pol, 2025, 81(1): 43–51