Mateusz Michał Gadzała, Aleksandra Paź, Dagmara Mirowska-Guzel

Wpływ glikokortykosteroidów na populacje komórek krwi obwodowej: przegląd aktualnych danych

 

2025-10-31

Przedmiot badań. Przedmiotem badań jest wpływ terapii glikokortykosteroidami (GKS) ze wskazań pozasubstytucyjnych na populacje komórek krwi obwodowej. Około 2–4% osób na świecie przyjmuje GKS z powodu różnych wskazań klinicznych i odsetek ten w ciągu ostatnich dekad zwiększa się. Dzięki znajomości wpływu tych leków na morfologię krwi można uniknąć niepotrzebnych lub nieprawidłowych interwencji medycznych i być może zwiększyć powodzenie terapii.

Cel badań. Celem pracy było zebranie, przeanalizowanie i zestawienie dostępnych informacji na temat potencjalnego wpływu GKS na populacje komórek krwi obwodowej u chorych przyjmujących GKS ze wskazań pozasubstytucyjnych oraz przedstawienie prawdopodobnych mechanizmów wyjaśniających występowanie tych zjawisk. Wiedza ta może być przydatna w lepszym zrozumieniu terapii oraz bardziej świadomym, a zatem, i bezpieczniejszym stosowaniu tych leków.

Materiał i metody. Dokonano przeglądu literatury naukowej z lat 2015–2025, obejmującej badania przedkliniczne, ale przede wszystkim kliniczne na temat wpływu GKS na poszczególne populacje komórek krwi obwodowej. Do wyszukiwania piśmiennictwa użyto słów kluczowych: „glucocorticoids”, „leukocytes”, „neutrophils”, „lymphocytes”, „eosinophils”, „basophils”, „monocytes”, „macrophages”, „erythrocytes”, „platelets”, „blood cell count”. Szczególną uwagę zwrócono na zmiany ilościowe, ale też uwzględniono zmiany jakościowe poszczególnych populacji komórek oraz prawdopodobną przyczynę tych zmian.

Wyniki. Podanie GKS może wywołać wiele zmian w morfologii krwi obwodowej. Pierwsze efekty działania w tym zakresie występują już po kilkudziesięciu minutach od ich zastosowania. Poszczególne populacje komórek podlegają zmianom ilościowym, ale też występują zmiany w zakresie ich aktywności. GKS powodują neutrofilię. Jakościowo dochodzi do zwiększenia liczby komórek N2 wykazujących działanie przeciwzapalne. GKS powodują również zmniejszenie całkowitej liczby limfocytów we krwi obwodowej oraz ich aktywności. Dotyczy to populacji limfocytów B i T. Podobne odchylenia zaobserwowano w przypadku eozynofili, bazofili i monocytów. GKS w zależności od dawki wywołują zmiany w profilu działania monocytów. Podanie GKS prawdopodobnie powodują wzrost liczby erytrocytów we krwi obwodowej. Brak jednak bezpośrednich danych klinicznych potwierdzających ten efekt ich działania. Dostępne źródła nie pozwalają na określenie, jak GKS wpływają na liczbę płytek krwi we krwi obwodowej. Wyniki badań przedklinicznych wskazują, że dochodzi do wzrostu liczby tych komórek oraz ich prekursorów we krwi obwodowej, jednak dane te nie znajdują klinicznego potwierdzenia.

Wnioski. Mimo długoletniego stosowania GKS w praktyce lekarskiej oraz wielu doświadczeń i badań nad tymi lekami, w literaturze nadal brakuje informacji wyjaśniających niektóre efekty i działania niepożądane wynikające z ich stosowania. Wpływ GKS na populacje komórek krwi obwodowej cały czas kryje w sobie wiele tajemnic i pozostawia pole do wykorzystania w kontekście badań nad mechanizmami wyjaśniającymi ich działanie. Warto, aby lekarze niezależnie od specjalności znali i brali pod uwagę potencjalne konsekwencje terapii GKS, zwłaszcza te, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo, a być może i skuteczność stosowanych leków.

Słowa kluczowe: płytki krwi, glikokortykosteroidy, leukocyty, morfologia krwi, erytrocyty.

© Farm Pol, 2025, 81(2): 123–132

Effect of Glucocorticoids on Peripheral Blood Cell Populations: A Review of Current Evidence

Subject of study. The subject of the study is the impact of glucocorticoid therapy for non-replacement indications on peripheral blood cell populations. Approximately 2-4% of people worldwide take glucocorticoids due to a range of clinical indications, and this percentage has increased over the past several decades. Better insight into their effects on blood cell count can minimize the risk of misinterpretation of the results in clinical practice and support more effective treatment strategies.

Aim of study. The aim of the study was to collect, analyse and summarise available information about the potential effect of glucocorticoid therapy on peripheral blood cell populations in patients taking glucocorticoids for non-replacement indications, and to elucidate the possible mechanisms responsible for these effects. This understanding could facilitate a more rational approach to glucocorticoid therapy.

Materials and methods. A review of the scientific literature from 2015 to 2025 was conducted focusing mainly on clinical research concerning the impact of glucocorticoids on peripheral blood cell populations. It also covered preclinical studies. The literature research was performed using the following keywords: „glucocorticoids”, „leukocytes”, „neutrophils”, „lymphocytes”, „eosinophils”, „basophils”, „monocytes”, „macrophages”, „erythrocytes”, „platelets”, „blood cell count”. Particular attention was given to both qualitative and quantitative changes in these cell populations as well as to their probable underlying causes.

Results. Glucocorticoids administration can trigger a range of changes in peripheral blood cell counts. Initial effects appear within minutes after administration. Different cell populations change their numbers and activity. Glucocorticoids cause neutrophilia, qualitatively accompanied by an increase in the number of N2 cells that exhibit anti‑inflammatory activity. Additionally, glucocorticoids lead to a decrease in the total lymphocyte count and their activity in peripheral blood, affecting both B and T lymphocyte subpopulations. Similar alterations have been observed in eosinophils, basophils, and monocytes. Depending on the dose, glucocorticoids can modify the functional profile of monocytes. Glucocorticoid treatment is also likely to increase erythrocyte count in peripheral blood, however, there is no direct clinical evidence confirming this effect. Available data are insufficient to establish the influence of glucocorticoids on platelet count in peripheral blood. Preclinical studies indicate an increase in the number of these cells and their precursors in peripheral blood, but these findings have not been clinically confirmed.

Conclusions. Although glucocorticoids have been widely used in medicine for many years and a wealth of research has been performed so far, the literature still lacks comprehensive explanations for some of their effects and adverse reactions. The impact of glucocorticoids on peripheral blood cell populations remains unknown in many aspects and this offers significant potential for research into the underlying mechanisms. It is essential that doctors from all fields are aware of and consider the possible consequences of glucocorticoid treatment, particularly those that may impact patient safety and the effects of therapy.

Keywords: leukocytes, glucocorticoids, erythrocytes, blood platelets, blood cell count.

© Farm Pol, 2025, 81(2): 123–132