Magdalena Emila Jurzak

Senoprewencja i senoterapia – nowe strategie farmakologiczne chorób związanych z wiekiem?

 

2025-12-01

Senoprewencja i senoterapia – nowe strategie farmakologiczne chorób związanych z wiekiem?

Starzenie organizmu jest procesem, który zależy od wielu czynników, a charakterystyczne cechy starzenia się ujawniają swój postęp na trzech różnych poziomach: molekularnym, komórkowym oraz systemowym. Starzenie komórek to złożony proces regulowany czynnikami genetycznymi, epigenetycznymi i środowiskowymi, charakteryzujący wiele typów komórek somatycznych. Istnieje wiele znaczników starzenia komórkowego zarówno na poziomie molekularnym, jak i biochemicznym. Komórki starzejące się wykazują specyficzny fenotyp wydzielniczy związany ze starzeniem (SASP). Składowe SASP to głównie cząsteczki o działaniu prozapalnym i enzymy proteolityczne. Gromadzenie się komórek starzejących się w organizmie wywołuje przewlekły, ogólnoustrojowy stan zapalny o niskim nasileniu i przyczynia się do powstawania chorób/ patologii związanych z wiekiem. Większość obecnie opracowywanych środków terapeutycznych, mających na celu zwalczanie chorób/ patologii związanych ze starzeniem się, działa na komórki starzejące się (senoterapia). Senoterapeutyki to związki, które specyficznie oddziałują wyłącznie na komórki starzejące się lub blokują tworzenie i wydzielanie składowych SASP. Senomorfiki – rapamycyna, resweratrol, 3-gallusan epigallokatechiny, metformina, ruksolitynib, blokują SASP bez eliminowania starzejących się komórek, pośrednio hamując proces starzenia. Senolityki – kwercetyna, fisetyna, kurkumina, piperlongumina, ouabaina), eliminują starzejące się komórki, zwykle poprzez indukcję apoptozy. Ponadto istnieje wiele syntetycznych cząsteczek o właściwościach senoterapeutycznych posiadających różne punkty uchwytu w starzejących się komórkach – aktywatory sirtuin, inhibitory białek rodziny Bcl-2, inhibitory białek szoku termicznego, inhibitory deacetylaz histonów, inhibitory wiązania p53 lub tamoksyfen ukierunkowany na mitochondria. Dodatkowo, niektóre składniki diety, takie jak produkty bogate w polifenole, witaminę C lub karotenoidy, oliwa z oliwek, nasiona, orzechy, rośliny strączkowe, mogą ogrywać ważną rolę jako modulatory procesu starzenia się organizmu i starzenia komórek, zapobiegając stresowi oksydacyjnemu, uszkodzeniom DNA, stanom zapalnym oraz chorobom związanym z wiekiem (nowotwory, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, choroby neurodegeneracyjne).

Słowa kluczowe: starzenie się komórek, SASP, senomorfiki, senolityki.

© Farm Pol, 2025, 81(3): 171–184

Senoprevention and senotherapy – new pharmacological strategies for age-related diseases?

Aging is a process that depends on many factors, and the characteristic features of aging manifest themselves at three different levels: molecular, cellular, and systemic. Cell senescence is a complex process regulated by genetic, epigenetic, and environmental factors, characterizing many types of somatic cells. There are many markers of cell senescence, both at the molecular and biochemical levels. Senescent cells exhibit a specific senescence‑associated secretory phenotype (SASP). The components of SASP are mainly pro‑inflammatory molecules and proteolytic enzymes. The accumulation of senescent cells in the body causes chronic, low‑grade systemic inflammation and contributes to the development of age‑related diseases/pathologies. Most of the therapeutic agents currently being developed to combat age-related diseases/pathologies act on senescent cells (senotherapy). Senotherapeutics are compounds that specifically target senescent cells or block the formation and secretion of SASP components. Senomorphics: rapamycin, resveratrol, epigallocatechin 3-gallate, metformin, and ruxolitinib, block SASP without eliminating senescent cells, indirectly inhibiting the aging process. Senolytics (quercetin, fisetin, curcumin, piperlongumine, and ouabain) eliminate senescent cells, usually by inducing apoptosis. In addition, there are many synthetic molecules with senotherapeutic properties that have different targets in senescent cells: sirtuin activators, Bcl-2 family protein inhibitors, heat shock protein inhibitors, histone deacetylase inhibitors, p53 binding inhibitors, or mitochondria‑targeted tamoxifen. In addition, certain dietary components, such as foods rich in polyphenols, vitamin C, or carotenoids, olive oil, seeds, nuts, and legumes, may play an important role as modulators of the aging process of the body and cells, preventing oxidative stress, DNA damage, inflammation, and age-related diseases (cancer, cardiovascular disease, diabetes, and neurodegenerative diseases).

Keywords: cell senescence, SASP, senomorphics, senolytics.

© Farm Pol, 2025, 81(3): 171–184