Kamila Piątkowska, Agnieszka Ewa Zimmermann, Monika Gajewska

Wieloaspektowość autonomii aptekarskiej

 

2025-12-05

Przedmiot badań. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 10 grudnia 2020 roku o zawodzie farmaceuty (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 608) środowisko farmaceutów doczekało się wielkich zmian w funkcjonowaniu. Wprowadzono wiele istotnych regulacji, które systematyzują wykonywanie zawodu, w tym zasadę autonomii zawodowej farmaceutów. W ciągu 5 lat funkcjonowania ustawy pojawiło się wiele wątpliwości i pytań odnoszących się do spektrum stosowania i właściwej interpretacji autonomii zawodowej, które stały się podstawą do przeprowadzenia analizy zakresu, granic i narzędzi ochrony autonomii zawodowej aptekarzy.

Cel badań. Niniejsza praca ma na celu wykładnię pojęcia autonomii zawodowej w praktycznym ujęciu obowiązków zawodowych farmaceutów, którzy wykonują zawód w aptekach ogólnodostępnych. Zwrócono uwagę na mnogość aspektów, w których aptekarze mogą i powinni wykorzystywać zasadę autonomii zawodowej.

Materiał i metody. Dla przedstawienia prawidłowego i kompleksowego rozumienia pojęcia autonomii zawodowej aptekarzy, w pracy przeprowadzono analizę obowiązujących przepisów i orzecznictwa sądów oraz zastosowano egzegezę tekstów prawnych. Ponadto dokonano porównania z literaturą zagraniczną, co pomóc ma w zdiagnozowaniu skutecznych rozwiązań.

Wyniki. W pracy określono obszary, w których autonomia zawodowa stanowi praktyczne narzędzie realizacji ról zawodowych. Przede wszystkim są to: granice polecenia służbowego na gruncie prawa pracy, władztwo pracodawcy w kontekście zasady podporządkowania, wynikającej ze stosunku pracy, obowiązek wymiany produktu leczniczego na odpowiednik oraz obowiązek udzielenia fachowej informacji pacjentowi. Rola kierownika apteki i atrybuty jego niezależności wzmocniły przepisy ustawy Prawo farmaceutyczne. Narzędzia ochrony samodzielności aptekarskiej gwarantują faktyczną realizację niezależności zawodowej. Pod uwagę wzięto wiele sytuacji, które spotykają polskich aptekarzy i zestawiono je z obowiązującym ustawodawstwem, analizując je w kontekście orzecznictwa oraz literatury zagranicznej.

Wnioski. Dylematy etyczne i prawne wynikające z atrybutów samodzielności zawodowej okazują się uniwersalne i dotykają również aptekarzy w innych krajach. Zasada autonomii zawodowej i jej urzeczywistnienie w praktyce jest nie tylko podstawą właściwego wykonywania zawodu aptekarza, ale również prawidłowego rozwoju rynku aptecznego w Polsce. Tylko w ten sposób możliwe będzie dalsze rozwijanie zawodu farmaceuty i aptek jako ośrodków ochrony zdrowia najbliższych pacjentowi.

Słowa kluczowe: apteka ogólnodostępna, praktyka farmaceutyczna, aptekarz, niezależność zawodowa, autonomia zawodowa.

© Farm Pol, 2025, 81(4): 213–221

Aspects of pharmacists’ autonomy in modern healthcare. 

Subject of study. The Pharmacy Profession Act of 10 December 2020 has changed the approach towards the functioning of the pharmaceutical profession in Poland. It introduced many important regulations, which structure the practice of pharmacy, especially the rule of pharmacists’ professional autonomy. Over the 5 years of the Act’s functioning, many doubts and questions have arisen about the application and proper interpretation of professional autonomy, which in turn served as the framework for analyzing its scope, limitations, and legal restrictions.

Aim of study. The purpose of this article wasto properly interpret the concept of professional autonomy in respect to the professional duties of  pharmacists who work in community pharmacies. It has been pointed out that professional autonomy has multiple dimensions, which pharmacists are able to use and should use in their everyday practice.

Materials and Methods. To present the proper and complex use of pharmacists’ professional autonomy, an analysis of current legislation, court jurisprudence, and exegesis of legal texts has been conducted. A comparison with foreign literature has also been carried out to identify effective solutions.

Results. The article discuses professional autonomy as a practical tool in occupational roles, highlighting key areas such as the scope of the work order under labor law, the employer’s authority in the context of employment’s subordination rule inherent in the employment contract, the obligation to substitute a drug with its generic equivalent and the obligation of providing professional information to patients. The role of the pharmacy manager and the attributes of his or her independence strengthen the legal provisions of the Pharmaceutical Law Act. Legal remedies for pharmacists’ independence guarantee an effective implementation of professional autonomy. There are many problematic situations that pharmacists encounter during their everyday practice, and it has been analyzed in connection with current legislation and foreign literature.

Conclusion. Legal and moral dilemmas arising from the attributes of professional independence have been found to be universal challenges for pharmacists in other countries as well. The rule of professional autonomy and its implementation are not only fundamental to the proper practice of the pharmacy profession but also the clue to the proper development of the pharmaceutical market in Poland. Only under these conditions is it possible to pursue the growth of the pharmacy profession and pharmacies as healthcare facilities that are closest to the patient.

Keywords: pharmacist, community pharmacy, professional autonomy, professional independence, pharmacy practice.

© Farm Pol, 2025, 81(4): 213–221