Beata Izabela Morak-Młodawska, Julia Szreder, Małgorzata Jeleń

Potencjał błękitu metylenowego w chorobach cywilizacyjnych

 

2026-05-26

Przedmiot badań. Choroby cywilizacyjne, do których należą choroby nowotworowe, schorzenia neurodegeneracyjne, choroby metaboliczne i układu sercowo-naczyniowego, stanowią poważne wyzwanie dla współczesnej medycyny i wymagają poszukiwania nowych, bezpiecznych metod leczenia. Błękit metylowy jako substancja, która ma wielokierunkowe działanie jest obiecującym związkiem głównie jako wsparcie w leczeniu tych chorób.

Cel pracy. Celem autorów niniejszego publikacji jest przedstawienie aktualnego stanu wiedzy na temat potencjalnego zastosowania błękitu metylenowego w leczeniu chorób cywilizacyjnych oraz ocena jego roli jako związku wspomagającego farmakoterapię.

Materiał i metody. Dokonano przeglądu literatury na podstawie danych pochodzących z naukowych baz danych: PubMed oraz ScienceDirect. Źródła obejmują artykuły badawcze oraz przeglądowe. Dobór piśmiennictwa przygotowany został głównie na podstawie publikacji z lat 2015–2025, większość z ostatnich 5 lat, ze względu na ich aktualność i wartość merytoryczną. Dla zapewnienia pełniejszego wprowadzenia w temat historii zastosowania błękitu metylenowego, uwzględniono również starsze artykuły. Do wyszukiwania informacji używano słów kluczowych: „methylene blue”, „photodynamic therapy”, „cancer”, „oxidative stress”, „mitochondrial dysfunction”, „neurodegenerative diseases”, „diabetes”.

Wyniki. Przegląd literatury pokazuje, że błękit metylenowy wykazuje szerokie działanie biologiczne obiecujące w leczeniu chorób cywilizacyjnych. Przede wszystkim związek ten poprawia funkcję mitochondriów, redukuje stres oksydacyjny i wpływa na regulację procesów zapalnych oraz metabolicznych. W onkologii jest stosowany jako fotosensybilizator w terapii fotodynamicznej oraz jako barwnik do celów diagnostycznych, równocześnie wykazuje działanie przeciwnowotworowe, które można wzmacniać dzięki terapiom skojarzonym i nowoczesnymi systemami podawania leków. W przypadku chorób układu nerwowego błękit metylenowy wykazuje właściwości neuroprotekcyjne, takie jak hamowanie agregacji patologicznych białek, i wspomaga metabolizm energetyczny neuronów. W chorobach metabolicznych oraz ich powikłaniach wspomaga gojenie ran, działa zarówno przeciwzapalnie, jak również przeciwbakteryjnie, a w chorobach sercowo-naczyniowych poprawia parametry hemodynamiczne w stanach wazodylatacyjnych. Większość dostępnych danych pochodzi z badań przedklinicznych i ograniczonych badań klinicznych.

Wnioski. Błękit metylenowy jest obiecującym związkiem wspomagającym leczenie chorób cywilizacyjnych dzięki wielokierunkowemu mechanizmowi działania. Pomimo obiecujących wyników badań, konieczne są dalsze badania kliniczne, aby potwierdzić jego skuteczność, bezpieczeństwo oraz ustalić najlepsze schematy stosowania leczenia.

Słowa kluczowe: błękit metylenowy; choroby cywilizacyjne; stres oksydacyjny; funkcja mitochondrialna, terapia fotodynamiczna, neuroprotekcja.

© Farm Pol, 2025, 81(10): 621–632

The potential of methylene blue in civilization diseases

Research Subject. Civilization diseases, such as cancer, neurodegenerative disorders, metabolic diseases, and cardiovascular diseases, pose a significant challenge to modern medicine and require the search for new, safe therapeutic strategies. Methylene blue, as a substance with multifaceted effects, is proving to be a promising compound, primarily as a supportive treatment for these diseases.

Aim of the Study. The aim of this article is to present the current state of knowledge on the potential use of methylene blue in the treatment of civilization diseases and to assess its role as a supportive agent in pharmacotherapy.

Materials and Methods. A literature review was conducted based on data from scientific databases: PubMed and ScienceDirect. Sources include research and review articles. The literature was selected primarily based on publications from 2015–2025, most from the last 5 years, due to their relevance and substantive value. To provide a more comprehensive introduction to the history of methylene blue, older articles were also included. The following keywords were used to search for information: “methylene blue,” “photodynamic therapy”, “cancer”, “oxidative stress”, “mitochondrial dysfunction”, “neurodegenerative diseases”, “diabetes”.

Results. The literature review shows that methylene blue exhibits broad biological effects that may be important in the treatment of civilization diseases. Primarily, this compound improves mitochondrial function, reduces oxidative stress, and influences the regulation of inflammatory and metabolic processes. In oncology, it is used as a photosensitizer in photodynamic therapy and as a staining agent for diagnostic purposes. It also exhibits anticancer effects, which can be enhanced through combination therapies and modern drug delivery systems. In the case of nervous system diseases, methylene blue exhibits neuroprotective properties, including inhibition of pathological protein aggregation and improvement of neuronal energy metabolism. In metabolic diseases and their complications, it supports wound healing and exhibits anti-inflammatory and antibacterial effects, while in cardiovascular diseases, it improves hemodynamic parameters in vasodilatory states. Most available evidence comes from preclinical studies and limited clinical trials.

Conclusions. Methylene blue is a promising compound supporting the treatment of civilization diseases due to its multifaceted mechanism of action. Despite encouraging research results, further clinical trials are required to confirm its effectiveness and safety and to determine the best treatment regimens.

Keywords: methylene blue, civilization diseases, oxidative stress, mitochondrial function, photodynamic therapy, neuroprotection.

© Farm Pol, 2025, 81(10): 621–632