Monika Roszkowska, Michał Furtak, Bożena Gabryel

Potencjał kliniczny doksycykliny jako inhibitora metaloproteinaz macierzy zewnątrzkomórkowej

DOI: 10.32383/farmpol/224740

2026-07-14

Przedniot badań. Metaloproteinazy macierzy zewnątrzkomórkowej (MMPs) są uznawane za główne mediatory przebudowy tkanek i stanu zapalnego, a wzrost ich aktywności jest czynnikiem patogenetycznym wielu schorzeń, takich jak m.in. zapalenie dziąseł, trądzik, tętniaki, choroby reumatyczne, nowotwory czy choroby neurodegeneracyjne. MMPs stanowią zatem modyfikowalny i klinicznie istotny cel terapeutyczny. W ostatnich latach właściwości doksycykliny jako inhibitora MMPs są przedmiotem zainteresowania badaczy zajmujących się m.in. chorobami skóry, jamy ustnej i naczyń.

Cel badań. Celem niniejszej pracy było przedstawienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącego pozaantybiotykowych właściwości doksycykliny, związanych przede wszystkim z jej zdolnością do hamowania MMPs. W pracy omówiono możliwości zastosowania doksycykliny w leczeniu różnych stanów patologicznych przebiegających z nadaktywnością MMPs.

Materiały i metody. Przeglądu literatury dokonano w oparciu o bazy PubMed, Scopus i Google Scholar. Strategia wyszukiwania łączyła medyczne hasła przedmiotowe („periodontitis”, „rosacea”, „osteoarthritis”, „thyroid eye disease”, „abdominal aortic aneurysm”, „cystic fibrosis”, „acute respiratory distress syndrome”, „multiple sclerosis”, „cancer”) ze słowami kluczowymi („doxycycline”, „metalloproteinases”, „nonantibiotic action”, „diseases”). Do opracowania włączono artykuły oryginalne, przeglądy systematyczne, przeglądy narracyjne i metaanalizy.

Wyniki i dyskusja. Na podstawie analizy literatury według przyjętych kryteriów, do niniejszego przeglądu wyselekcjonowano następujące schorzenia, w których wykazano osłabienie aktywności MMPs pod wpływem doksycykliny, tj. zapalenie dziąseł, trądzik różowaty, choroba zwyrodnieniowa stawów, orbitopatia tarczycowa, tętniak aorty brzusznej, mukowiscydoza, zespół ostrej niewydolności oddechowej, stwardnienie rozsiane i nowotwory.

Scharakteryzowano mechanizm działania doksycykliny jako inhibitora MMPs, opisano wyniki przeprowadzonych dotychczas badań, a także omówiono możliwość jej zastosowania w leczeniu tych chorób.

Wnioski. Wyniki zarówno prac eksperymentalnych, jak i klinicznych sugerują istotny potencjał terapeutyczny doksycykliny stosowanej w celu inhibicji MMPs. Konieczne jest prowadzenie dalszych badań, zwłaszcza klinicznych, w kierunku optymalnego wykorzystania pozaantybiotykowych właściwości doksycykliny.

Słowa kluczowe: doksycyklina, metaloproteinazy, działanie pozaantybiotykowe, choroby.

© Farm Pol, 2026, 82(1): 15–26

Clinical potential of doxycycline as an inhibitor of matrix metalloproteinases

Subject of research. Matrix metalloproteinases (MMPs) are considered key mediators of tissue remodeling and inflammation, and increased activity is a factor in the pathogenesis of many conditions, including gingivitis, acne, aneurysms, rheumatic diseases, cancer, and neurodegenerative diseases. MMPs therefore represent a modifiable and clinically relevant therapeutic target. In recent years, the properties of doxycycline as an inhibitor of MMPs have attracted the attention of researchers dealing with diseases of the skin, oral cavity, and blood vessels.

Purpose of research. The aim of this paper was to present the current state of knowledge regarding the non-antibiotic properties of doxycycline, primarily related to its ability to inhibit MMPs. This review discusses the mechanisms of action of selected compounds as well as the possibility of their application in the treatment of selected diseases. This review discusses the potential use of doxycycline in the treatment of various pathological conditions associated with increased MMP activity.

Materials and methods. A literature review was conducted using electronic databases (PubMed, Scopus, and Google Scholar). The search strategy combined medical subject terms (“periodontitis”, “rosacea”, “osteoarthritis”, “thyroid eye disease”, “abdominal aortic aneurysm”, “cystic fibrosis”, “acute respiratory distress syndrome”, “multiple sclerosis”, “cancer”) with keywords (“doxycycline”, “metalloproteinases”, “nonantibiotic action”, “diseases”). Original articles, systematic reviews, narrative reviews, and meta-analyses were included.

Results and discussion. Based on the analysis of the literature according to the adopted criteria, the following diseases were selected for this review in which the activity of MMPs was shown to be decreased by doxycycline, i.e., gingivitis, rosacea, osteoarthritis, thyroid orbitopathy, abdominal aortic aneurysm, cystic fibrosis, acute respiratory distress syndrome, multiple sclerosis, and cancer.

The mechanism of action of doxycycline as an MMP inhibitor was characterized, the results of the studies conducted so far were described, and the possibility of its use in the treatment of these diseases was discussed.

Conclusions. Evidence from both experimental and clinical studies indicate that doxycycline possesses considerable potential for inhibition of MMPs. Further research, especially clinical research, is necessary to optimally utilize the non-antibiotic properties of doxycycline.

Keywords: doxycycline, metalloproteinases, nonantibiotic action, diseases.

© Farm Pol, 2026, 82(1): 15–26