Małgorzata Krzyżaniak, Oliwia Sztuczka, Eliza Wolska, Małgorzata Sznitowska

Żywienie dojelitowe i rola farmaceuty w enteralnej podaży leków

 

2026-06-01

Żywienie dojelitowe (ŻD), będące rodzajem leczenia żywieniowego (LŻ), jest coraz częściej wdrażane w terapii pacjentów, którzy nie mogą przyjmować pokarmów drogą doustną. Żywienie to odbywa się przez sztuczne dostępy do przewodu pokarmowego (PP) i obejmuje podanie pokarmów oraz leków przez zgłębniki nosowo-przewodowe (żołądkowe/dwunastnicze/jelitowe) lub przez sondy do przetok odżywczych wytworzonych do żołądka i do jelita.

Niniejsza publikacja przedstawia i objaśnia proces żywienia dojelitowego, który powinien być rozumiany nie tylko jako dostarczanie substancji odżywczych, ale także leków. W publikacji zaprezentowano procedury kwalifikacji pacjentów do ŻD zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Leczenia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN), uwzględniając jednocześnie przeciwskazania do tego procesu. W publikacji objaśniono kryteria doboru sztucznych dostępów, sposoby ich pielęgnacji oraz zasady bezpiecznego stosowania. Ponadto ogólnie scharakteryzowano diety stosowane w żywieniu dojelitowym, które najczęściej są płynnym produktem przemysłowym.

Istotnym elementem ŻD jest również podaż leków. Powinny być one aplikowane w formie płynnej, lecz wiele ordynowanych substancji występuje tylko w postaci stałej (tabletki, kapsułki), co wiąże się z koniecznością zmiany ich formy na płynną. W Charakterystykach Produktów Leczniczych (ChPL) brakuje informacji dotyczących sposobu podaży dojelitowej, co utrudnia proces właściwego przygotowania leków przez personel medyczny lub opiekunów pacjentów. W związku z tym faktem niezwykle istotna jest rola farmaceutów, którzy w oparciu o dostępne standardy, znajomość właściwości fizyko-chemicznych preparatów, we współpracy z lekarzem, mogą stworzyć prawidłową procedurę przygotowania i podaży leków dla konkretnego pacjenta. W publikacji przedstawiono schematy przygotowania poszczególnych postaci leków w oparciu o dostępne standardy. W odpowiedzi na ciągle zbyt małą rolę doradztwa farmaceutycznego zarówno na oddziałach szpitalnych, jak i w poradniach żywieniowych, przywołano akty prawne, które zalecają współpracę farmaceutów z pozostałym personelem medycznym w zakresie żywienia dojelitowego.

Słowa kluczowe: żywienie dojelitowe, dojelitowa podaż leków, zgłębniki dojelitowe, rola farmaceuty w zespołach żywieniowych.

© Farm Pol, 2025, 81(11): 663–677

Enteral nutrition and the role of the pharmacist in enteral drug administration

Enteral Nutrition (EN), a form of clinical nutrition (CN), is increasingly implemented in the therapy of patients who are unable to maintain adequate oral intake. This nutritional support is administered via artificial access routes to the gastrointestinal (GI) tract and involves the delivery of specialized formulas and medications through nasoenteric tubes (nasogastric, nasoduodenal, or nasojejunal) or via enteral feeding stomas (gastrostomy or jejunostomy).

This publication presents and elucidates the process of enteral nutrition (EN), which should be understood as the administration of both nutritional substances and medicinal products. The article outlines patient qualification procedures for EN in accordance with the guidelines of the Polish Society for Parenteral, Enteral Nutrition and Metabolism (POLSPEN) while also accounting for contraindications to this process. In enteral nutrition, patients receive nourishment via tubes (nasoenteric tubes or gastrostomy/jejunostomy tubes in surgically created stomas) delivered directly into the stomach or the small intestine. The publication explains the criteria for selecting artificial access routes, their maintenance protocols, and the principles of safe administration. Furthermore, it provides a general characterization of enteral formulas, which are most commonly commercially prepared liquid medical foods.

A crucial component of enteral nutrition (EN) is the administration of medicinal products. While medications should ideally be administered in liquid form, many prescribed substances are available exclusively in solid dosage forms (tablets, capsules), necessitating their conversion into a liquid state. Summaries of Product Characteristics (SmPCs) often lack specific information on enteral administration routes, complicating the proper preparation of medications by medical personnel or caregivers. Consequently, the role of pharmacists is of paramount importance; by leveraging available standards and their knowledge of physicochemical properties, they can collaborate with physicians to establish correct preparation and administration protocols tailored to the individual patient. This article presents algorithms for preparing various dosage forms in accordance with current clinical standards.

In response to the persistently limited role of pharmaceutical counseling in hospital wards and nutrition clinics, this article discusses legal acts that recommend collaboration between pharmacists and other healthcare professionals involved in enteral nutrition. These regulations emphasize the importance of integrating pharmaceutical expertise into the multidisciplinary nutrition support teams to optimize patient outcomes.

Keywords: enteral nutrition, enteral drug administration, enteral nutrition tube, the role of pharmacist in nutritional support teams.

© Farm Pol, 2025, 81(11): 663–677